Mũ bảo hiểm là gì? Nguồn gốc và 5 loại nón bảo hiểm cơ bản

Mỗi ngày hàng chục triệu người Việt đội mũ bảo hiểm lên đường, nhưng không phải ai cũng hiểu rõ chiếc mũ mình đang đội thực sự là gì, cấu tạo ra sao, và tại sao có nhiều kiểu dáng khác nhau đến vậy. Bài viết này sẽ trả lời từ đầu: mũ bảo hiểm là gì, từ đâu ra, và 5 loại nón bảo hiểm cơ bản bạn sẽ gặp trên thị trường hiện nay.

Mũ bảo hiểm là gì?

Mũ bảo hiểm, hay còn gọi là nón bảo hiểm, là thiết bị bảo hộ cá nhân được đội lên đầu nhằm bảo vệ não bộ và hộp sọ khỏi các chấn thương khi xảy ra va chạm. Đây không đơn giản là chiếc mũ che nắng hay mưa mà là trang bị an toàn được thiết kế và kiểm định theo tiêu chuẩn kỹ thuật để hấp thụ và phân tán lực va đập, từ đó giảm thiểu tổn thương cho người đội.

Trong tiếng Anh, mũ bảo hiểm xe máy được gọi là “helmet” hay “motorcycle helmet”. Tên gọi “mũ bảo hiểm” trong tiếng Việt phản ánh đúng chức năng cốt lõi: bảo hiểm cho tính mạng người đội trước những rủi ro không thể lường trước trên đường.

Ngoài giao thông, mũ bảo hiểm còn được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác như xây dựng và khai thác mỏ, các môn thể thao tốc độ như đua xe và xe đạp địa hình, leo núi và các hoạt động ngoài trời mạo hiểm, quân sự và lực lượng thực thi pháp luật.

Cấu tạo của một chiếc mũ bảo hiểm

Dù là loại mũ nào, một chiếc mũ bảo hiểm đạt chuẩn cũng đều có ít nhất ba lớp chính, mỗi lớp đảm nhiệm một chức năng riêng biệt.

• Vỏ ngoài là lớp cứng bên ngoài cùng, thường làm từ nhựa ABS nguyên sinh, polycarbonate hoặc sợi tổng hợp như carbon fiber hay fiberglass. Chức năng của vỏ là ngăn các vật sắc nhọn xâm nhập vào bên trong và phân bố lực va đập ra toàn bộ bề mặt thay vì để lực dồn vào một điểm.
• Lớp xốp EPS nằm ngay bên trong vỏ ngoài, đây là bộ phận thực sự bảo vệ não bộ. Xốp EPS (Expanded Polystyrene) hấp thụ năng lượng va đập bằng cách bị nén lại, tương tự như bọt biển hút nước. Đây là lý do tại sao sau một vụ tai nạn nghiêm trọng, mũ cần được thay mới dù nhìn bên ngoài vẫn còn nguyên vẹn vì xốp EPS bên trong đã bị nén và mất khả năng hấp thụ lực.
• Lớp lót vải là phần tiếp xúc trực tiếp với đầu người đội. Lớp này được làm từ vải mềm có khả năng thấm hút mồ hôi, tạo cảm giác êm ái và thoải mái. Ở hầu hết các dòng mũ hiện đại, lớp lót có thể tháo rời để giặt và thay mới.
• Quai đeo và khóa giữ mũ cố định trên đầu khi xảy ra va chạm, đảm bảo mũ không bị văng ra đúng lúc cần thiết nhất.

Nguồn gốc và lịch sử ra đời của mũ bảo hiểm

Lịch sử của mũ bảo hiểm gắn liền với lịch sử chiến tranh của loài người. Những chiếc mũ bảo vệ đầu tiên xuất hiện từ thời cổ đại, khi quân đội Ba Tư và Assyria phát minh ra mũ làm từ da để bảo vệ binh lính khỏi vũ khí của kẻ thù. Theo thời gian, chất liệu được nâng cấp từ da lên sắt, rồi đến đồng với những cải tiến ngày càng tinh vi hơn.

Người Hy Lạp cổ đại chế tác ra mũ đồng có chóp nhọn đặc trưng với phần che chắn cho mặt, chỉ để hở khoảng nhỏ để nhìn và thở. Người La Mã tiếp tục phát triển, tạo ra hai dòng mũ riêng biệt cho binh lính và võ sĩ giác đấu, đồng thời bổ sung vành mũ rộng hơn và lưỡi trai phía trước để cải thiện tầm nhìn. Đến thời Trung cổ, mũ được làm bằng thép nhẹ hơn và có thêm phần mạng che có thể lật lên hạ xuống linh hoạt.

Lịch sử mũ bảo hiểm xe máy gắn với một câu chuyện đáng nhớ. Năm 1935, Trung tá Thomas Edward Lawrence, người được biết đến với danh hiệu “Lawrence xứ Ả Rập”, đang lái chiếc mô tô Brough Superior SS100 trên con đường hẹp gần biệt thự của ông ở Wareham, Anh. Ông đột ngột phát hiện hai đứa trẻ đang đạp xe phía trước, lách người tránh, mất lái và văng khỏi xe. Người chiến binh từng sống sót qua vô số trận đánh ác liệt đã tử vong chỉ vì một cú ngã thông thường vì đầu ông không được bảo vệ.

Ca tử vong của ông thu hút sự chú ý của nhà phẫu thuật thần kinh Hugh Cairns, người đã tiến hành nghiên cứu dài hạn về mối liên hệ giữa chấn thương sọ não và việc không đội mũ khi lái xe máy. Nghiên cứu của Hugh Cairns chính là tiền đề trực tiếp dẫn đến quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm cho lính lái mô tô trong quân đội Anh, và sau đó lan rộng ra dân sự trên toàn thế giới.

Năm 1953, kỹ sư hàng không vũ trụ Charles F. Lombard phát triển mẫu mũ bảo hiểm đầu tiên có cấu trúc lớp xốp EPS bên trong để hấp thụ lực tác động, đặt nền móng cho thiết kế mũ bảo hiểm hiện đại mà chúng ta sử dụng ngày nay. Từ những năm 1970 trở đi, nhiều quốc gia bắt đầu ban hành luật bắt buộc đội mũ bảo hiểm khi lái xe máy. Tại Việt Nam, quy định đội mũ bảo hiểm bắt buộc khi tham gia giao thông bằng xe máy được áp dụng từ ngày 15/12/2007 theo Nghị quyết 32/2007/NQ-CP của Chính phủ.

Đọc thêm: Các tiêu chuẩn mũ bảo hiểm an toàn bạn cần biết

5 loại nón bảo hiểm cơ bản hiện nay

Trên thị trường hiện nay có nhiều loại mũ bảo hiểm khác nhau, nhưng tất cả đều xuất phát từ 5 dòng cơ bản sau, phân loại theo phạm vi che phủ và mục đích sử dụng.

1. Mũ bảo hiểm 1/2 (nửa đầu)

Mũ 1/2 là loại chỉ che phần đỉnh đầu, từ trên trán xuống đến phần tai. Đây là dòng mũ nhỏ gọn và nhẹ nhất trong các loại, phổ biến nhất với người đi xe trong nội đô vì tiện lợi khi mang theo và ít gây mỏi cổ. Trọng lượng thường chỉ từ 250 đến 500 gram tùy chất liệu.

Tuy nhiên, mũ 1/2 cũng là dòng có mức bảo vệ thấp nhất vì không che được phần tai, gáy và hoàn toàn không có bảo vệ cho cằm và mặt. Phù hợp nhất khi di chuyển tốc độ thấp trong nội đô, không phù hợp cho đường dài hay tốc độ cao.

2. Mũ bảo hiểm 3/4

Mũ 3/4 che đỉnh đầu, hai bên thái dương và phần gáy, nhưng để hở phần cằm và mặt. So với mũ 1/2, mũ 3/4 bảo vệ tốt hơn đáng kể nhờ che phủ vùng tai và ót là những điểm dễ tổn thương khi ngã nghiêng.

Đây là dòng được ưa chuộng nhất tại thị trường Việt Nam vì cân bằng tốt giữa khả năng bảo vệ và sự thoáng mát, phù hợp với khí hậu nhiệt đới. Nhiều người chơi xe phong cách retro và cafe racer cũng ưa thích mũ 3/4 vì nét thẩm mỹ cổ điển của nó. Một số dòng 3/4 hiện đại còn tích hợp kính chắn hoặc kính âm bên trong rất tiện dụng.

3. Mũ fullface (nguyên đầu)

Mũ fullface che kín toàn bộ đầu bao gồm cả cằm và phần mặt, chỉ để hở khu vực mắt được bảo vệ bởi kính chắn gió. Đây là dòng mũ an toàn nhất vì bảo vệ được cằm, khu vực chiếm đến 35% tổng số chấn thương trong các vụ tai nạn xe máy.

Mũ fullface là lựa chọn tiêu chuẩn của dân phượt, người đi đường dài và biker phân khối lớn. Ngoài bảo vệ, fullface còn có ưu điểm giảm tiếng ồn gió, chắn bụi và bảo vệ mặt khỏi tác động của thời tiết. Nhược điểm là cồng kềnh hơn, kém thoáng hơn khi đứng yên và không tiện khi cần giao tiếp hay ăn uống.

4. Mũ lật hàm (modular/flip-up)

Mũ lật hàm là sự kết hợp thông minh giữa fullface và 3/4. Phần hàm có cơ cấu bản lề cho phép lật lên đến 180 độ, chuyển đổi linh hoạt giữa hai chế độ chỉ bằng một thao tác. Khi đóng hàm, mũ hoạt động như fullface với mức bảo vệ tối đa. Khi mở hàm, mũ trở thành dạng 3/4 thoáng mát, rất tiện khi dừng đổ xăng, ăn uống hay giao tiếp mà không cần tháo hẳn mũ ra.

Dòng mũ này đặc biệt phổ biến với phượt thủ đi tour dài, người đi làm hàng ngày và dân chạy xe công nghệ vì tính linh hoạt cao. Tuy nhiên, do cơ cấu bản lề làm phức tạp thêm cấu tạo, mũ lật hàm thường nặng hơn và có giá cao hơn fullface cùng phân khúc.

5. Mũ off-road (cào cào/dual sport)

Đây là dòng mũ chuyên dụng cho người đi xe địa hình, mô tô off-road và motocross. Mũ off-road có hình dạng khác biệt hoàn toàn với 4 loại còn lại: phần mỏ che trước kéo dài để chắn bùn và cành cây, phần cằm nhô ra nhưng không có kính chắn vì người lái thường đeo kính mắt chuyên dụng riêng. Cấu tạo này ưu tiên tầm nhìn rộng và thông gió tối đa trong điều kiện lái xe địa hình.

Dòng dual sport (còn gọi là adventure hay enduro) kết hợp giữa off-road và touring, có thêm kính chắn gió nên có thể dùng được cả trên đường nhựa lẫn địa hình. Đây là lựa chọn phổ biến với dân phượt thích đa địa hình.

Chọn loại mũ nào phù hợp?

Câu trả lời phụ thuộc vào thói quen di chuyển của bạn. Nếu chỉ đi lại trong nội đô quãng ngắn, mũ 1/2 hoặc 3/4 là đủ và tiện lợi. Nếu thường xuyên đi đường dài hoặc chạy với tốc độ cao, mũ fullface hoặc lật hàm là lựa chọn đúng đắn hơn vì bảo vệ toàn diện hơn. Nếu bạn thích đi địa hình hoặc phượt đa địa hình, mũ off-road hoặc dual sport là lựa chọn phù hợp nhất.

Dù chọn loại nào, điều quan trọng nhất vẫn là mũ phải đạt chuẩn chất lượng theo QCVN 2:2021/BKHCN có dấu hợp quy CR, vừa vặn với vòng đầu của bạn và được mua từ địa chỉ uy tín. Một chiếc mũ đắt tiền nhưng không vừa đầu sẽ kém bảo vệ hơn chiếc mũ vừa vặn có giá phải chăng.

Đọc thêm: Mũ bảo hiểm đạt chuẩn bao nhiêu tiền?

Khám phá ngay bộ sưu tập mũ bảo hiểm đa dạng tại Afast Helmet, từ mũ 1/2, 3/4, fullface đến lật hàm và off-road, tất cả đều chính hãng, đạt chuẩn và có bảo hành rõ ràng.